Max Havelaar van
Multatuli, ook wel bekend met de ondertitel ‘De koffieveilingen van de
Nederlandse Handelmaatschappij’ is een bekende Nederlandse literaire klassieker
dat tijdens de Romantiek geschreven werd door Multatuli, een pseudoniem van
Douwes Dekker. Hij schreef Max Havelaar als een aanklacht tegen het misbruik
van het cultuurstelsel, tegen herendiensten, en tegen plichtsverzuim door
Nederlandse ambtenaren in Nederlands-Indië. Tot Dekkers frustratie werd het
werk als zodanig niet serieus genoeg genomen, maar het boek maakte van
Multatuli meteen een bekende schrijver.
De Romantiek was
een literaire stroming die ongeveer de eerste helft van de 19e eeuw
in beslag nam. De Romantiek wordt vaak gezien als reactie op de Verlichting,
doordat men het rationalisme en de wetenschap opzij zette en daarvoor in de
plaats meer op gevoel gingen vertrouwen. Romantici waren niet tevreden met de
politieke situatie toentertijd en zij probeerden deze werkelijkheid dan ook te ontvluchten door terug te gaan naar het verleden, het gevoel, de natuur, de fantasie, de
intuïtie en het onverklaarbare en raadselachtige[1]. Ook het exotische in vreemde landen speelden een grote rol tijdens de
Romantiek. Deze genoemde factoren spelen
grote rollen in Romantische literatuur. Max Havelaar of de koffieveilingen van
de Nederlandse Handelmaatschappij van Multatuli is representatief voor de
Romantische literatuur.
Ten eerste brengt
de titel van het boek een duidelijk Romantische literaire kenmerk met zich mee.
Multatuli had verschillende redenen om voor de ondertitel te kiezen. Tijdens de
19e eeuw was het zeer gebruikelijk om een ondertitel te gebruiken en
deze is gebruikt om de ironie van Multatuli naar voren te brengen. De lezer
werd op het verkeerde been gezet en bleef met de vraag zitten of dit werk wel
of geen fictie was. Zelfs Droogstoppel wordt erdoor misleid, aangezien hij
schrijft dat het boek de koffieveilingen van de Nederlandse Handelmaatschappij
zal gaan heten, een onderwerp zeer interessant voor hem. Hij ontdekt gaandeweg dat het boek daar niet
over gaat, maar tegen die tijd is hij al diep in het boek verstrikt. Ook lijkt
het erop alsof Multatuli de lezer een keuze geeft een titel te kiezen. Is de
lezer het eens met Max Havelaar en van mening dat er verandering moet komen, of
wordt er voor de Handelmaatschappij gekozen, waarbij de Javaan wordt onderdrukt
en uitgebuit?
Een ander
duidelijke reden dat aangevoerd kan worden is het feit dat de natuur en het
exotische een belangrijke rol speelt. De vlucht naar het exotische in het
buitenland verwijst naar kenmerken van de Romantiek. Het grootste gedeelte
speelt zich af in het buitenland, namelijk Nederlands-Indië. Het verhaal
beschrijft de omgeving met de wildernis en de natuur. Een ander deel van het
boek speelt zich af in Amsterdam. Hierdoor steekt de wilde natuur en het
exotische extra af tegen het stadse. De natuur en het exotische in het
buitenland was een belangrijk kenmerk van de Romantiek. De natuur komt erg
duidelijk terug in hoofdstuk 17, waarin Saïdjah en Adinda een grote rol spelen
in het verhaal. Ze hebben afgesproken bij de klappa-boom bij het djati-bos en
Saïdjah zingt een lied:
“… Op de Klappa-boom. Hij
stijgt, daalt, dartelt links en rechts. Hij draait om de boom…”
“….ik zit alleen bij het djati-bos…”
“….ik zit alleen bij het djati-bos…”
Tenslotte kan men
niet ontkennen dat Havelaar een romantisch persoon is. Hij wilde zich wilde
verzetten tegen de situatie in Nederlands-Indië. Deze ontevredenheid is
typerend voor de Romantiek. In plaats van wegvluchten wilde Multatuli opstaan.
Multatuli, gepersonifieerd als Max Havelaar wordt benoemd tot
assistent-resident van Lebak en de situatie daar is heel slecht. Er heerst veel
corruptie en armoede, inwoners worden uitgebuit en onderdrukt. Havelaar ziet
zijn benoeming tot assistent-resident als een kans om Lebak te verbeteren en
hij wil strijden voor rechtvaardigheid. Hij is een echte doorzetter en wil de
situatie niet opgeven. In het eind van het boek neemt Multatuli (of beter
gezegd, Douwes Dekker) het verhaal over van alle andere vertellers en hij
schrijft een brief aan koning Willem III over de publicatie van zijn boek.
Multatuli wilde gelezen worden, zodat lezers de situatie beter konden inzien.
Ondanks dat ik
van mening ben dat Max Havelaar tot Romantische literatuur behoort, is er wel
een reden te bedenken waarom het boek niet tot Romantiek zou kunnen behoren.
Doordat het boek de maatschappelijke werkelijkheid zo duidelijk weergeeft,
namelijk de situatie in Nederlands- Indië, zou men kunnen denken dat het boek
tot het Realisme wordt gerekend. Het Realisme wordt juist gezien als een
reactie op de Romantiek. Toch blijf ik van mening dat Max Havelaar duidelijk
tot Romantische literatuur behoort.
Max Havelaar van
Multatuli behoort dus tot de Romantische literatuur. De titel en ondertitel
wijzen duidelijk op Romantische kenmerken. De natuur en het exotische in
buitenland wordt sterk aangehaald gedurende het verhaal, wat zich kenmerkt voor
de Romantiek. Bovendien is de hoofdpersonage, Max Havelaar zelf een romantische
personage door verandering te willen inbrengen in de maatschappij.
Het boek is een
echte aanrader voor lezers die geïnteresseerd zijn in de Nederlandse
geschiedenis en zich willen inleven in de situatie vanuit verschillende
perspectieven. Het boek biedt hier een goede mogelijkheid voor, doordat het
verhaal bekeken wordt vanuit verschillende kanten en het door zoveel vertellers
verteld wordt. Het boek zal echter niet erg interessant zijn voor lezers die
meer van spannende boeken houden, aangezien het boek vooral in het begin
moeilijk is om doorheen te komen en daarom wat saai kan zijn.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten