Leesverslag: Godenslaap - Erwin Mortier

Algemene informatie
Erwin Mortier, Godenslaap
Amsterdam, Uitgeverij de Bezige Bij
oktober 2008, eerste druk
406 pagina's

Genre
Oorlogsroman, ontwikkelingsroman, psychologische roman.

Samenvatting
Helena Demont loopt tegen de honderd en blikt al schrijvend terug op haar veelbewogen leven. Ze groeide op in een stad in België aan de rivier, samen met haar homoseksuele broer Edgard. Haar vader is eigenaar van een aantal winkels in de stad. Haar moeder komt oorspronkelijk uit Artesië in Noord-Frankrijk. Ieder jaar trekt het gezin naar Frankrijk om daar de zomermaanden door te brengen in het ouderlijk huis van de moeder. Aan het einde van de zomer in 1914 is het niet mogelijk terug te keren naar huis vanwege het uitbreken van de oorlog. De vader van het gezin verblijft in de stad. Helena groeit op tot jonge vrouw in de jaren tussen 1914 en 1918, vlak achter de frontlinies. Ze leert een Engelse oorlogsfotograaf kennen met wie ze later in het huwelijk treedt. Ze krijgen samen een dochter.
De relatie van Helena met haar moeder is problematisch, evenals later die met haar dochter. De verschrikkingen van de oorlog en de ontluikende liefde zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, vooral omdat Matthew Herbert haar meeneemt op zijn tochten naar het front, waar hij fotoreportages maakt van de vernielde dorpen en verlaten slagvelden. De broer van Helena besluit zich aan te melden voor militaire dienst. Hij raakt in de oorlog ernstig gewond. Naast de mijmeringen van Helena komt de lezer nu en dan wat meer te weten over haar hedendaagse wereld, waarin ze thuis zit en verzorgd wordt door een jonge Vlaams-Marokkaanse vrouw, Rachida.

Verwachtingen

Ik had hoge verwachtingen van het boek vanwege de goede waarderingen en het winnen van de literatuurprijs in 2009. Desondanks heb ik goed nagedacht of ik wel aan het boek moest beginnen, aangezien het mij bekend was dat Godenslaap veel ingewikkelde stijlfiguren en lange zinnen bevat. Uiteindelijk kan ik zeggen dat ik zeker geen spijt heb van mijn beslissing om Godenslaap toch te gaan lezen.

Thema
Het boek bevat naar mijn idee meerdere thema’s, waarvan het grootste thema de manier moet zijn, waarop de oorlog invloed heeft gehad op het leven van Helena Demont. 

Motieven
De dood is een veel terugkomen motief in Godenslaap. Vrijwel elk personage waarover Helena verteld, is al gestorven. Ook zijn er veel mensen gesneuveld tijdens de oorlog.
De oorlog zelf vormt ook een motief in het verhaal. Helena blikt telkens terug in het verleden en wisselt af met gedachtes van het heden. De terugblikken gaan vooral over de periode van de oorlog, waardoor oorlog telkens weer terugkomt in het verhaal.
Homoseksualiteit vormt ook een motief. De broer van Helena, Edgar Demont is homo. Dit blijkt uit meerdere gedachtes van Helena die af en toe terugkomen gedurende het verhaal.
Helena schrijft het verhaal van haar leven en haar gedachtes zelf telkens op in een notitieboek. Hierdoor vormt schrijven ook een belangrijk motief.
Tenslotte is fotografie ook een belangrijk motief. De man van Helena, meneer Herbert maakte zeer veel foto’s toen ze samen jong waren. Dit doet hij tijdens de oorlog, maar ook na de oorlog nog steeds.

Setting, perspectief, open plekken e.d.
Godenslaap bevat een duidelijk ‘ik- perspectief’ als vertelinstantie. Deze ik-persoon is Helena Demont, een zeer oude vrouw die terugblikt op haar leven middels allerlei terugblikken en haar gedachtes. De setting van het boek is vermoedelijk een verzorgingstehuis of het huis van mevrouw Demont in Vlaanderen, waarin ze voornamelijk verzorgd wordt door haar verzorgster, Rachida. Gedurende het verhaal vinden er veel terugblikken plaats, waarvan deze grotendeels plaatsvinden tijdens de Eerste Wereldoorlog in België en Noord-Frankrijk.

Het boek vertelt niet altijd wat er met bepaalde dingen of personen is gebeurd. Een van de grootste open plekken moet wel het einde van het boek zijn, waarin Helena Demont gaat slapen, nadat Rachida haar een verhaaltje heeft verteld. Het boek laat de lezer zelf fantaseren over het einde van het boek. Persoonlijk denk ik dat Helena aan het eind van het boek sterft, nadat Rachida haar een verhaal heeft verteld.

Oordeel
Godenslaap vond ik een mooi en bijzonder boek om te lezen. Tijdens de terugblikken had ik ook echt het gevoel samen met haar terug te blikken op haar verleden. Het boek neemt je dan ook goed mee. Wel vond ik het lastig om in het begin er echt goed in te komen. Het boek begint namelijk meteen met een van Helena’s gedachtes met allerlei beeldspraak:

“Ik heb altijd gehuiverd voor de daad van het beginnen. Voor het eerste woord, de eerste aanraking. De onrust wanneer zich de eerste zin moet vormen, en na de eerste de tweede. De onrust, en de opwinding, alsof je de wade wegtrekt waaronder een lichaam rust: slapend, of dood.”

Zodra ik door het begin van het boek was, begreep ik het begin ook beter en las het boek ineens stukken beter weg. Toch blijft het boek wel ingewikkeld doordat er veel stijlfiguren gebruikt worden en je goed moet blijven opletten of je nu een terugblik aan het lezen bent, of dat het verhaal zich nu weer in het heden afspeelt.

Beoordeling
Godenslaap is naar mijn idee een mooi boek. Ik kan het iedereen aanraden die van psychologische romans houdt. Het boek switcht tussen verleden en heden door de gedachtesprongen van de hoofdpersoon.

De hoofdpersoon is een bejaarde vrouw. De gedachtes van haar blijken uit het boek niet altijd slechts gedachtes. De hoofdpersoon heeft vaak niet door dat wat ze zelf denkt, ze ook werkelijk hardop zegt, aangezien haar verzorgster Rachida haar ook kan horen. Dit geeft goed weer dat de hoofdpersoon een bejaarde vrouw is, wat de manier van schrijven erg interessant maakt. Dit komt duidelijk naar voren in de volgende passage:

"Ik ben ook blij.....ze bedenkelijk, ze lacht." blz. 11-12

Tenslotte vind ik het mooi dat de schrijver het boek een open einde heeft gegeven, waardoor de lezer de kans krijgt om over het boek na te denken en over de hoofdpersoon.  

Al met al kom ik tot de volgende beoordeling op de oordeelbalk:

Bronvermelding

http://www.lezenvoordelijst.nl/zoek-een-boek/nederlands-15-tm-19-jaar/g/godenslaap/ 

http://www.dwb.be/uitgave/2009/2/dead-men-walking/sven-vitse/er-zijn-te-veel-woorden-erwin-mortier-oog-oog-met-een-obs 

Verwerkingsopdracht de Tachtigers

Het boek ‘Noodlot’ van de Nederlandse schrijver Louis Couperus is een naturalistische roman uit 1890. Het naturalisme was een periode die duurde van 1850-1900, waarbinnen de ‘Tachtigers’ een plaats innemen. Kenmerkend voor de literatuur van de Tachtigers is de vernieuwing van de literatuur en de afkeer tegen de oude wereld. Voorheen was literatuur vooral moraliserend en retorisch, iets waarvoor de Tachtigers zich de rug toekeerden. In deze periode van 1850-1900 werden boeken veel meer geschreven in dagelijks taalgebruik in plaats van het bombastische. Naturalistische schrijvers proberen de situatie zo natuurgetrouw weer te geven en hij gaat ervan uit dat de mens onvrij is en een product is van erfelijkheid, omgeving en opvoeding, ook wel te spreken over het determinisme. Tevens is de mens overgeleverd aan krachten die sterker zijn dan hijzelf, het fatalisme. Men gelooft dat er een noodlot is, waar men niet aan ontkomt.

Noodlot bevat typische kenmerken van het naturalisme. Als eerste de personage Bertie, een oude kameraad van Frank Westhove. Frank is een welvarende man en Bertie heeft niets. Bertie leeft van alles wat Frank hem te bieden heeft. Het leven is zo erg makkelijk voor Bertie, tot op het moment waarop Eve Rhodes haar intrede doet als Frank’s geliefde. Bertie is erg jaloers en hij weet dat zodra Frank en Eve werkelijk gaan trouwen, Bertie niet meer bij Frank kan leven en dat hij dus zelf weer voor zichzelf moet gaan voorzien in alles. Om dit te verhinderen onderneemt Bertie allerlei dingen om de twee geliefden uit elkaar te drijven. Desondanks weet Bertie dat hij fout bezig is, maar hij kan zichzelf niet stoppen. Hierin komt het determinisme in terug. Bertie is niet vrij, want hij heeft geen keuze in zijn doen en laten.

Ook het feit dat Bertie uit een arm milieu komt en daar voor altijd in blijft hangen wijst op het determinisme. Hij klimt niet omhoog op de sociale ladder, maar hij blijft arm en leven op de kosten van zijn beste vriend Frank. Het lijkt er dus op dat Bertie met zijn afkomst en milieu bepaald wordt door het determinisme.

Tenslotte is het boek erg natuurgetrouw weergegeven in combinatie met een noodlot. In plaats van een ‘happy end’, eindigt het boek dramatisch. Dit maakt het boek realistischer en dus natuurgetrouwer. Het noodlot speelt een zeer grote rol in het boek. Vanaf het begin af aan probeert Bertie zijn noodlot te veranderen en bij Frank te kunnen blijven door de relatie tussen Frank en Eve te verbreken. Even lukt het Bertie om weer alleen samen met Frank verder te leven, maar uiteindelijk komen Frank en Eve achter al Bertie’s  daden, waardoor Bertie toch niet aan zijn noodlot ontkomt. Het noodlot is zelfs zo erg, dat Bertie vermoord wordt door Frank.

Noodlot van Louis Couperus is dus een naturalistische roman door de vele naturalistische kenmerken die het boek bevat. Het determinisme is erg duidelijk in het verhaal te herkennen en ook het noodlot speelt een enorm grote rol.